Portretten van Molukse Nederlanders, door Molukse ogen

Twee KNIL-militairen op de Rotterdamse kade, een traditionele Molukse dansgroep en een dj die de hele wereld overvliegt – „Ja, op de oppervlakte is de diversiteit enorm”, zegt fotograaf Elizar Veerman over Moluccan Legacies – de fotoserie waarin hij de Molukse diaspora wil vangen in een tijdloos document, om aandacht te genereren voor het landelijk Moluks monument. „Maar als je in de woonkamers komt, persoonlijke ruimtes, dan zie je de verbindingslijnen lopen.” Molukse vlaggen, met name, zijn populair. Familiefoto’s ook, van de overtocht naar Nederland, of van het leven in ‘tijdelijke’ opvangkampen. „Maar de échte overeenkomsten vind je in de verhalen.”

Muziekproducent Jaimy ‘Jailo’ Lageweg is derde generatie Molukker. Zijn liedje ‘We got the moves’ zat in de Eddie Murphy-film Coming 2 America. Zijn familie komt van het eiland Nusa Laut.Foto Elizar Veerman
Ida Kakisina is model, en Joenoes Polnaija is acteur (hij speelde onder andere in De Oost). Haar familie was na aankomst in Nederland gevestigd in Kamp Blerick, die van hem in Kamp Westerbork.Foto Elizar Veerman
Janysso, Alèssyo en Yaèzara Letemahulu van de vierde generatie zijn trots op hun Tanimbarese en Damarese roots. De opa’s en oma’s van hun ouders woonden in Zevenaar en Cuijk, na plaatsing in kamp Well.Foto Elizar Veerman
Simon & Frits Nussy, KNIL-veteranen. Zij werden ‘tijdelijk’ gehuisvest in Kamp Prinsenbosch & Kazerne Woerden Ze kwamen op de schepen: Kota Inten en Atlantis. Ze komen uit Ceram.Foto Elizar Veerman

„Het grootste deel van de Molukse gemeenschap kwam Nederland op twaalf schepen binnen. In 1951, zeventig jaar geleden. Nu wonen hun families van Groningen tot Limburg.” Iedereen heeft soortgelijke verhalen. Soms ontmoet Veerman mensen wier grootouders op hetzelfde schip zaten als die van hem. Of die in hetzelfde ‘woonoord’ leefden. „Na aankomst werd mijn familie naar Kamp Westerbork gebracht, het ex-concentratiekamp”, zegt Veerman. „Barak 14, mijn vader is er geboren”, voegt hij weemoedig toe. „Die verhalen uit die kampen zijn herkenbaar, ze verbinden ons.”

Ruim vierduizend Molukse militairen en hun gezinnen kwamen dit jaar exact zeventig jaar geleden aan op de kades van Rotterdam en Amsterdam. Nederland had de kolonie Nederlands-Indië na een oorlog van bijna vijf jaar in december 1949 overgedragen aan Indonesië. De vrede was getekend, maar in het oosten van de archipel werd de Republiek der Zuid-Molukken uitgeroepen, de RMS. Indonesië beschouwde de Molukse KNIL-soldaten daarom als een gevaar. Besloten werd sommigen van hen tijdelijk naar Nederland te brengen.

De ontvangst in Holland was kil. De manschappen werden bij aankomst direct ontslagen, de families werden vaak ondergebracht in oude concentratiekampen. Het duurde nog lang voordat de Molukse gezinnen een beetje hun draai vonden. In het land dat hen zo hardvochtig had behandeld. Een rol daarbij speelde dat velen lang bleven vasthouden aan de gedachte van een terugkeer naar een vrije RMS. Dat was ook het ideaal van Molukse jongeren die in de jaren zeventig verschillende terreuracties uitvoerden, waarbij doden vielen. Pas daarna nam de aandacht toe voor de integratie van deze trotse bevolkingsgroep toe.

Elizar Veerman maakte Moluccan Legacies samen met filmregisseur Uriël Matahelumual en historicus Joaniek Vreeswijk. „Ik ben zelf een dubbelbloed – half Moluks, half Nederlands”, zegt Veerman trots. „Op de kunstacademie ging ik op zoek naar beelden van míjn mensen. Toen werd ik ermee geconfronteerd dat het reportagebeelden waren. Geschiedenis. Zwart-witbeelden van de treinkaping, of het moment van aankomst. Of de iconische foto van Molukse jongeren in Tiel van Ed van der Elsken. Supermooie beelden, historisch van waarde, maar het zijn altijd beelden over de Molukkers. Nooit vanuit de Molukkers.”

Glenda en Brenda Pattipeilohy zijn tweelingzussen uit de tweede generatie. Hun familie is afkomstig van het eiland Saparua.Foto Elizar Veerman
Jiri Taihuttu, maakt muziek als Jiri11. Hij behoort tot de derde generatie Molukkers in Nederland. Hij is afkomstig uit de Molukse wijk van Venlo, Woonoord: Kamp Blerick. Zijn roots liggen op het eiland Haruku.Foto Elizar Veerman
Stacii Samidin, is documentairemaker en houder van een Rotterdamse gallerie. Hij komt uit de tweede generatie. Zijn familie komt van de eilanden Sulawesi en Ambon.Foto Elizar Veerman

Ze portretteerden bijvoorbeeld de broers Simon en Frits Nussy (links-midden, rechterpagina), twee KNIL-veteranen van de eerste generatie. Maar ook de vertegenwoordigers van de volgende generaties komen in beeld. Zoals Njonkie Pattinama van de stichting Vlissingen-Ambon en zijn dochter Oriana (rechts-midden, rechterpagina), die basisschooldirecteur is. Of model Ida Kakisina en acteur Joenoes Polnaija, bekend van de film De Oost (boven-midden, rechterpagina) Met Janysso, Alèssyo en Yaèzara Laijan (linksonder, rechterpagina), die onderdeel van een dansgroep vormen, is zelfs de vierde generatie in beeld gebracht.

Nog iets wat de gefotografeerden verbindt, trouwens: muziek. De helft van de geportretteerden is muzikant. Geen verrassing, zegt Veerman. Het zit diep in de cultuur, van de tifa, een instrument dat nog steeds in Molukse wijken wordt gebruikt, tot aan alle vaders die op feestjes gitaar speelden in de tuin of woonkamer. ,,Daar kennen de meeste Nederlanders Molukkers van.” En lachend: ,,Náást Giovanni van Bronckhorst.”

Oriana Pattinama is basisschooldirectrice, Njonkie Pattinama is oprichter van Stichting Samenwerking Vlissingen-Ambon,die probeert de levensomstandigheden van de arme mensen op Ambon te verbeteren. Ze komen uit de derde en tweede generatie.Foto Elizar Veerman
Daniël Tuparia is muziekproducent. Zijn artiestennaam: Cesqeaux. Hij behoort tot de derde generatie. Zijn familie werd gehuisvest in het woonoord in Kamp Westerbork. Ze hebben roots in het het dorp Kamarian, in Ceram.Foto Elizar Veerman
Angenita Kaya is singer-songwriter Safa Liron. Ze is derde generatie. Haar familie verbleef na aankomst in Woonoord Lunetten, op het terrein van voormalig concentratiekamp Kamp Vught.Foto Elizar Veerman
Geronimo Tuhumena is mede-oprichter van kledingmerk Ninetyfour Label. Hij behoort tot de derde generatie. Zijn familie werd gehuisvest in de houten barakken van Woonoord Woerden, na aankomst. Zijn roots liggen in Lilliboi op het eiland Ambon.Foto Elizar Veerman
Animistic Beliefs, is de artiestennaam van muziekproducent Marvin Lalihatu. Hij behoort tot de derde generatie Molukkers in Nederland. Zijn grootouders verbleven in Woonoord Kamp Vught. Zijn roots liggen op Ambon.Foto Elizar Veerman

Klik hier voor PDF

Bron : https://www.nrc.nl/ Portretten van Molukse Nederlanders, door Molukse ogen

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *